लोकशाहीचा उत्सव, रस्ते सुरक्षा आणि 'R.E.A.C.H.' मंत्र: एक जबाबदार नागरिक म्हणून माझा जागर

नमस्कार, 

रसिक आणि जागरूक ठाणेकर नागरिक मित्रांनो...!

     आज २५ जानेवारी २०२६. अवघ्या तीन दिवसांपूर्वी, २२ जानेवारीला माझ्या ६५ व्या वाढदिवसानिमित्त, आपण सर्वांनी मिळून 'रस्ते सुरक्षा ही प्रत्येकाची जबाबदारी' या मोहिमेचा श्रीगणेशा केला. त्या दिवशी ७८ रस्ते सुरक्षा चिन्हांचे पोस्टर आणि १५ लघुकथांच्या माध्यमातून आपण प्रबोधनाचा जो प्रवास सुरू केला, तो आज एका महत्त्वाच्या वळणावर येऊन पोहोचला आहे. आज आहे 'राष्ट्रीय मतदार दिवस' (National Voters' Day).

      खिडकीबाहेरच्या बागेतली झाडं सकाळच्या कोवळ्या उन्हात न्हाऊन निघत आहेत आणि माझ्या टेबलावर माझं 'मतदार ओळखपत्र' अभिमानाने चमकतंय. या कार्डाकडे पाहताना मला आज आपल्या लाडक्या पु.ल. देशपांडे यांच्या शैलीत, एका 'कॉमन मॅन'च्या नात्याने तुमच्याशी गप्पा माराव्याशा वाटतायत. अहो, हे नुसतं प्लास्टिकचं कार्ड नाही, हे तर लोकशाहीच्या महामार्गावर चालण्याचं आपलं 'ड्रायव्हिंग लायसन्स' आहे!

    ठाणे जिल्हा माहिती कार्यालय (DIO ठाणे) आणि VesacIndia यांच्या संयुक्त विद्यमाने आम्ही एक नवा सेतू बांधत आहोत — "प्रशासन आणि नागरिक यांच्यातील दुवा". हा दुवा मजबूत करण्यासाठी आणि २२ जानेवारीपासून सुरू झालेली आमची सुरक्षा मोहीम पुढे नेण्यासाठी, मी आज आपल्या R.E.A.C.H. या पंचसूत्रीचा आधार घेणार आहे.

१. 'R' - Responsibility (उत्तरदायित्व): रस्ते सुरक्षा आणि मतदानाचा अधिकार

लोकशाहीत 'हक्क' सगळ्यांना हवे असतात, पण 'कर्तव्य' म्हटलं की लोक 'चिंचवडच्या लोकल'सारखे लांब पळतात! पुलांच्या भाषेत सांगायचं तर, "हक्क म्हणजे दुधावरची साय, आणि कर्तव्य म्हणजे ते दूध तापवण्यासाठी सोसावी लागणारी झळ."

२५ जानेवारी १९५० रोजी आपल्या 'भारतीय निवडणूक आयोगाची' (ECI) स्थापना झाली. उद्या आपण प्रजासत्ताक होणार होतो, पण त्या आदल्या दिवशीच आपण ठरवलं की या देशाचा 'धनी' हा सामान्य माणूस असेल. हे किती मोठं उत्तरदायित्व आहे! पण हे उत्तरदायित्व फक्त मतदानापुरतं मर्यादित नाही.

    २२ जानेवारीला आपण जो संकल्प केला तो आठवा—रस्त्यावर चालताना रहदारीचे नियम पाळणं (Road Safety) ही जशी जबाबदारी आहे, तसंच योग्य प्रतिनिधी निवडण्यासाठी मतदान करणं ही सुद्धा जबाबदारी आहे. जो नागरिक 'नो एन्ट्री' मध्ये गाडी घालत नाही, तोच नागरिक लोकशाहीत 'चुकीच्या प्रवृत्तींना' एन्ट्री नाकारू शकतो. जबाबदार नागरिक होणं हीच खऱ्या लोकशाहीची सुरुवात आहे.

२. 'E' - Empathy (सहानुभूती): सुरक्षा आणि निसर्गाचे नाते

मतदान केंद्रावरच्या त्या रांगेत उभा राहिलो की मला खऱ्या भारताचं दर्शन होतं. तिथे 'चितळे' आणि 'पाटील' एकाच रांगेत असतात. सहानुभूती म्हणजे काय? तर दुसऱ्याच्या वेदनेशी स्वतःला जोडून घेणं.

        VesacIndia च्या माध्यमातून आम्ही जेव्हा वृक्षारोपण करतो किंवा रस्ते सुरक्षेचे धडे देतो, तेव्हा त्यामागे हीच भावना असते. रस्त्यावर हेल्मेट न घालणाऱ्या तरुणाला पाहून मला त्याच्या घरी वाट पाहणाऱ्या आईची काळजी वाटते, ही 'एम्पथी' आहे. निसर्गाच्या बाबतीतही हेच आहे; मी आज जे झाड लावतोय, त्याचं फळ कदाचित मला मिळणार नाही, पण पुढच्या पिढीला सावली मिळेल. प्रशासनासोबत काम करताना, अधिकाऱ्यांच्या अडचणी समजून घेणं आणि त्यांना सहकार्य करणं, हाच नागरिक आणि शासन यांच्यातील मजबूत दुवा आहे.

३. 'A' - Awareness (जागरूकता): तंत्रज्ञान आणि ज्ञानाचा प्रकाश

"अहो कट्टी साहेब, आजकाल सगळं डिजिटल झालंय हो!" माझा एक मित्र सांगत होता. खरंच आहे, २०२६ मध्ये आपण 'डिजिटल इंडिया'च्या शिखरावर आहोत. आज 'व्होटर हेल्पलाईन ॲप'वर एका क्लिकवर नाव नोंदणी होते. पण खरी जागरूकता म्हणजे केवळ तंत्रज्ञान नव्हे, तर 'माहिती' असणे.

     ज्याप्रमाणे २२ जानेवारीच्या उपक्रमात आपण ७८ रस्ते चिन्हांची माहिती दिली, तशीच माहिती आपल्याला आपल्या निवडणूक प्रक्रियेबद्दल असायला हवी. आपले अधिकार काय? आपला उमेदवार कोण? आरोग्य, शिक्षण आणि पर्यावरणाचे प्रश्न शासन कशा प्रकारे सोडवत आहे? जिल्हा माहिती कार्यालयाच्या (DIO) माध्यमातून मिळणारी ही शासकीय माहिती तळागाळापर्यंत पोहोचवणं, हीच खरी जागरूकता. जागरूक मतदार हा कधीच अपघाताचा (राजकीय किंवा रस्ते अपघात) बळी ठरत नाही!

४. 'C' - Compassion (करुणा): माणुसकीची वीण

निवडणूक प्रक्रिया ही केवळ कोरडी आकडेवारी नाही, ती जिवंत माणसांचा उत्सव आहे. मतदान केंद्रावर जेव्हा मी एखादा तरुण स्वयंसेवक एखाद्या दिव्यांगाला किंवा थकलेल्या आजींना मदत करताना पाहतो, तेव्हा मला तिथे करुणा दिसते.

      आमच्या मोहिमेत, मग ते 'रस्ते सुरक्षा' असो किंवा 'वृक्षारोपण', आम्ही नेहमीच करुणेला प्राधान्य देतो. अपघाताच्या वेळी जखमीला मदत करणं (Golden Hour) ही 'करुणा' आहे. २०२५-२६ मध्ये निवडणूक आयोगाने ज्येष्ठ नागरिकांसाठी 'होम व्होटिंग'ची जी सोय केली आहे, त्यामागे हीच मानवी संवेदना आहे. ही करुणाच आपल्याला शासनाशी आणि समाजाशी अधिक घट्ट जोडते.

५. 'H' - Harmony (सुसंवाद): सुरक्षित आणि समृद्ध समाज

शेवटी सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे सुसंवाद. निवडणुका येतात आणि जातात, रस्ते बनतात आणि खराब होतात, पण समाज टिकला पाहिजे. पुलांच्या साहित्यात जसा विविध पात्रांचा मेळ होता, तसाच मेळ आपल्या समाजात असावा.

सुरक्षा (Safety), आरोग्य (Health), पर्यावरण (Environment) आणि मतदान या विषयांवर जेव्हा नागरिक आणि शासन 'समन्वयाने' (Harmony) काम करतात, तेव्हाच राष्ट्र समृद्ध होतं. मतभेद असावेत, पण मनभेद नसावेत. हाच सुसंवाद आपल्याला एक आदर्श राष्ट्र बनवेल.निष्कर्ष काय तर सुरक्षित लोकशाहीचा

संकल्प....!

    तर ठाणेकर मंडळी, २२ जानेवारीला सुरू झालेला रस्ते सुरक्षेचा हा पंधरवडा आणि आजचा हा मतदार दिन, हे दोन्ही एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. एक आपल्याला 'जगायला' शिकवतो, तर दुसरा आपल्याला 'कसं जगायचं' हे ठरवायला शिकवतो.

जिल्हा माहिती कार्यालय, ठाणे आणि VesacIndia यांच्या या संयुक्त उपक्रमात सामील व्हा. रस्त्यावर नियम पाळा (कारण जीव अमूल्य आहे), झाडे लावा (कारण श्वास आवश्यक आहे) आणि जेव्हा मतदानाची वेळ येईल, तेव्हा 'निर्भयपणे' आपला हक्क बजावा (कारण देश तुमचा आहे). २२ जानेवारीला घेतलेला सुरक्षिततेचा वसा आणि आज घेतलेला मतदानाचा संकल्प, येणाऱ्या पिढ्यांचं भविष्य ठरवेल.

अभिमानाने म्हणा - 'मी जबाबदार नागरिक, मी सुरक्षित मतदार!'

विजयकुमार कट्टी

(Tree Man of Thane & Founder, VesacIndia)

जिल्हा माहिती कार्यालय, ठाणे यांच्या सहकार्याने.....